W dniu 19 listopada 2025 roku w Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie odbyło się wyjątkowe wydarzenie poświęcone relacjom Szwajcaria – Unia Europejska, z udziałem Ambasadora Szwajcarii, Fabrice’a Fillieza.
Spotkanie zostało zorganizowane i poprowadzone przez adw. Marcina Piechockiego, przewodniczącego Sekcji Prawa Europejskiego ORA, który pełnił rolę gospodarza i lidera przedsięwzięcia. Do współorganizacji wydarzenia zaproszono wiceprzewodniczącego Sekcji, adw. Franciszka Wiącka, który aktywnie współtworzył formułę spotkania i włączył się w moderację części dyskusyjnej.
W spotkaniu uczestniczyło ponad 40 gości, w tym przedstawiciele warszawskiej Palestry, przedsiębiorcy, eksperci prawa europejskiego oraz prawnicy, którzy specjalnie przylecieli z Londynu, aby uczestniczyć w wykładzie. Obecni byli także adw. Bartosz Grohman, Wiceprezes Naczelnej Rady Adwokackiej, kandydat na stanowisko Prezesa CCBE oraz adw. Maciej Łaszczuk, wybitny ekspert arbitrażu i sporów gospodarczych.
I. Wprowadzenie Dziekana adw. dr. Kamila Szmida – gospodarka i dziedzictwo
W części wprowadzającej, po otwarciu spotkania przez adw. Marcina Piechockiego, głos zabrał Wicedziekan ORA adw. dr Kamil Szmid, który podkreślił znaczenie relacji gospodarczych między Polską a Szwajcarią, wspólne europejskie wartości, historyczne powiązania, ze szczególnym odniesieniem do postaci Antoniego Patka – jednego z największych polskich patriotów i najważniejszych twórców współczesnego zegarmistrzostwa.
Antoni Patek, uczestnik powstania listopadowego i współtwórca manufaktury Patek Philippe, łączył polski etos wolnościowy z niezwykłą precyzją szwajcarskiego rzemiosła. Jego pionierskie osiągnięcia obejmują rozwój komplikacji zegarmistrzowskich, tworzenie konstrukcji wyprzedzających epokę oraz ustanowienie standardów jakości, które obowiązują do dziś.
II. Wykład Ambasadora
Wykład Ambasadora Fabrice’a Fillieza był dogłębną analizą szwajcarskiej ścieżki bilateralnej w relacjach z Unią Europejską – modelu, który od ponad pięćdziesięciu lat stanowi fundament współpracy Szwajcarii z państwami europejskimi. Prezentacja – oparta na danych, mapach, osi czasu i analizie konstytucyjnej – ukazała złożoność i wyjątkowość tego rozwiązania.
1. Historyczne i polityczne źródła ścieżki bilateralnej (od 1972 r.)
Ambasador rozpoczął od przedstawienia tła historycznego:
• Umowa o wolnym handlu z 1972 r. stała się pierwszym filarem współpracy gospodarczej Szwajcarii z Wspólnotami Europejskimi.
• Bilaterals I (1999) – obejmujące m.in. transport lądowy, lotnictwo, rolnictwo, zniesienie barier technicznych oraz swobodę przepływu osób.
• Bilaterals II (2004) – w tym uczestnictwo w Schengen/Dublin, opodatkowanie oszczędności, współpracę w edukacji, kulturze i bezpieczeństwie.
Ambasador podkreślił, że ponad 100 umów sektorowych tworzy precyzyjnie skrojony system współpracy, w pełni zgodny z szwajcarskim federalizmem i demokracją bezpośrednią.
2. Rok 1992 – kluczowy punkt zwrotny
Wykład przypomniał przełomowe referendum z 6 grudnia 1992 r., w którym 50,3% Szwajcarów odrzuciło przystąpienie do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), co wymusiło stworzenie autorskiej „drogi bilateralnej”.
Mapa przedstawiona przez Ambasadora pokazywała wyraźny podział między kantonami francuskojęzycznymi (przeważający głos „za”) i niemieckojęzycznymi (konsekwentny głos „przeciw”). Ambasador podkreślił, że ta decyzja do dziś kształtuje tożsamość polityczną Szwajcarii.
3. Filary modelu bilateralnego — „szwajcarskie podejście”
Prezentacja wskazywała trzy centralne elementy:
- Umowy szyte na miarę (tailor-made sectoral agreements),
- Dostęp do jednolitego rynku UE w wybranych sektorach,
- Zachowanie pełnej suwerenności konstytucyjnej, dzięki procedurom referendalnym.
Ambasador podkreślił, że model ten zapewnia równowagę między korzyściami gospodarczymi a zachowaniem demokratycznej kontroli nad procesem legislacyjnym – punkt niezwykle istotny w kraju, w którym referenda są fundamentem ustroju.
4. Kluczowe obszary współpracy UE–CH
W prezentacji znalazła się rozbudowana mapa sektorów, obejmująca m.in.: transport i lotnictwo, rolnictwo i bezpieczeństwo żywności, badania naukowe, edukację i zdrowie, ochronę środowiska, kulturę, podatki i AEOI – automatyczną wymianę informacji podatkowych, kwestie migracyjne i Schengen/Dublin.
To właśnie AEOI stało się jednym z tematów poruszonych podczas sesji Q&A.
5. Szwajcarski system podejmowania decyzji – „dynamic alignment”
Ambasador wyjaśnił również często niezrozumianą kwestię: Szwajcaria nie „kopiuje” prawa UE automatycznie – proces jest dwuetapowy, demokratyczny i konstytucyjnie chroniony.
Model przedstawiony na diagramie podczas wykładu pokazuje, że zmiany w umowach są negocjowane, a następnie podlegają pełnej procedurze krajowej, z możliwością referendum (obowiązkowego lub fakultatywnego). To gwarantuje, że prawo UE obowiązuje w Szwajcarii tylko w zakresie uzgodnionym sektorowo.
6. Szwajcaria w Europie – bezpieczeństwo i stabilność
Ambasador zwrócił uwagę na rosnące znaczenie współpracy w obszarach bezpieczeństwa, misji pokojowych, sankcji (stosowanych po analizie case-by-case) oraz obserwacji wyborczych. Wskazał m.in. konferencję pokojową w sprawie Ukrainy w Bürgenstock (2024), w której Szwajcaria odegrała centralną rolę.
7. Nowy pakiet Szwajcaria–UE (2025)
Ambasador omówił aktualnie negocjowany pakiet, obejmujący: stabilizację dotychczasowych umów, nowe obszary współpracy (energia elektryczna, żywność, zdrowie), udział w programach UE (Horizon Europe, Erasmus+, programy kosmiczne), zasady stałej aktualizacji (dynamic alignment) oraz mechanizmy rozwiązywania sporów z udziałem trybunału arbitrażowego.
III. Q&A
W trakcie sesji Q&A poruszono kwestię szwajcarskiego systemu podatkowego, w tym specyfiki federalizmu podatkowego, konkurencji podatkowej między kantonami, wpływu niskich podatków na atrakcyjność inwestycyjną oraz granic przejrzystości i równowagi konkurencyjnej.
Odpowiadając na pytania adw. Marcina Piechockiego, Ambasador podkreślił, że system podatkowy Szwajcarii jest nie tylko instrumentem fiskalnym, ale także elementem kultury politycznej, zorientowanej na decentralizację, odpowiedzialność i przewidywalność.
Poruszono również zagadnienie tajemnicy bankowej i AEOI, w tym historyczne znaczenie tajemnicy bankowej jako elementu tożsamości szwajcarskich finansów oraz współczesne zmiany wynikające z globalnych standardów i implementacji Automatic Exchange of Information (AEOI).
Ambasador wyjaśnił, że Szwajcaria przekształciła tajemnicę bankową w model kompatybilny z międzynarodową transparentnością, zachowując jednocześnie wysoki poziom prywatności i bezpieczeństwa danych. Tajemnica bankowa w Szwajcarii nie ma już takiego zakresu jak historycznie miało to miejsce.
Pytanie adw. Franciszka Wiącka dotyczyło neutralności, określonej jako „art of neutrality”. Ambasador rozwinął tę myśl, pokazując, że neutralność nie jest biernością, lecz aktywnym narzędziem polityki zagranicznej, które pozwala prowadzić dialog ze wszystkimi i wzmacnia rolę Szwajcarii jako mediatora oraz organizatora misji pokojowych.
Adw. Franciszek Wiącek rozwinął również kwestię wysokości ceł nakładanych na Szwajcarię przez Prezydenta Donalda Trumpa, w związku z którą wywiązała się ciekawa dyskusja.
IV. Bankiet oraz premiera filmu o Antonim Patku
Po wykładzie i dyskusji odbył się bankiet, który stworzył przestrzeń do rozmów networkingowych między prawnikami z Warszawy i Londynu, przedstawicielami biznesu, ekspertami międzynarodowymi oraz członkami ORA.
Ambasador Filliez zakończył spotkanie zaproszeniem na premierę filmu Krzysztofa Paluszyńskiego o Antonim Patku tego samego dnia, z którego skorzystało wielu uczestników wykładu, co symbolicznie domknęło narrację łączącą historię, kulturę i dyplomację.
Premiera filmu odbyła się w Kinie Kultura przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie z udziałem przedstawicieli Rządu, posłów, senatorów, Ambasadora i dyplomatów, przedstawicieli świata kultury i biznesu oraz środowiska adwokackiego.
Wyrazy wdzięczności skierowano do Ambasadora, Wiceprezesa NRA adw. Bartosza Grohmana, Wicedziekana ORA adw. Kamila Szmida, wszystkich Gości i członków Izby za obecność, a także do adw. Franciszka Wiącka za współprowadzenie wydarzenia i udział w dyskusji.
Sekcja Prawa Europejskiego będzie kontynuować intensywną działalność i zapraszać kolejnych wybitnych gości.
Fot. adw. Bartosz Grohman oraz ORA Warszawa